Биздин жайыт жөнүндө

  • Мында А. Абылкасымовдун жана кыргыздын таланттуу жарандарынын көркөм чыгармалары жарыяланат. Андыктан, жайытка катталып алып, анан мындагы көркөм чыгармаларды окуп, көрүп жана угуп, а тургай өзүңүздүн мыкты чыгармаларыңызды жарыялап, "Мейман китепке" жана ар бир чыгармадагы комментарийлерге өз ойлоруңузду жазсаңыз да болот. Аягында биздин жайыт туурасындагы бааңызды сурамжылоого коё кетиңиз. Алдын ала Сизге чоң ырахмат. Келип туруңуз.

    Жайытты колдоо тобу.


Адабий көркөм чыгармалардын түрү жана саны



Блог

<< < назад вперед > >>
RSS друзей

Насип

Ал - кадимки эле  жөпжөнөкөй ит.  Жүнүнүн барактыгы гана болбосо, айылдагы башка иттерден айырмачылыгы жок. Анткен менен башка иттердей болоор болбоско чаяланып үрүп, жолдон өткөн мал-кел, бала-чакага качырып сала бербеген токтоолук жагы да бар. Кээ бир иттер эч нерсенин дайыны жок, өткөн машинанын артынан кудум айланып бараткан дөңгөлөктөрүнүн бирине тиш сала тургансып, астейдил кубалап калгандарын карап туруп, алардын бул жосунсуз жоруктарын жактырбаган таризде тескери карап жатып алат. Бирок, эгер короого адашкан жат мал келеби, же байкоосуз ээси жокто адам келеби, адебин колуна берип койгондон кайра тартпаган жайы бар. Анын бул мүнөзүн билип калышкан коңшу-колоңу бир зарыл жумуш менен келишсе да алыстан үн салып, качан гана үй ээлеринен бирөө чыкмайын, дарбазадан нары күтүп турушу абзел экенин абдан жакшы түшүнүшүп калган.

  Мына ошол барак жүндүү дөбөттүн түшүнө бирден эле жылан чакпай, жылкы теппей туруп күрптүн семиз этин жеп жатканы кирсе болобу! Күчүк кезинде тооктун жөжөлөрүн кууп, бирин тиштеп койгону үчүн ээсинен катуу таяк жеген соң, канаттууларга тиш салуу эмес, алардын артынан кууп ойноого болгон көңүлү кайт болуп калган. Ошондон улам болсо керек өзү да бул түшүнөн чочуп кетип ойгонду. Түнү менен иттик милдетин аткарып, уйку көрбөй үйүн айланып, өзүнүн бар экенин, уктабай түн күзөтүп жүргөнүнү билдирип коюш үчүн кез-кез үрүп коюп, асмандагы жаңы толгон айды, жылдыздардын жымыңдашканын карап коюп жүргөн неме таңга маал гана жата кетип, көзү илинип кеткен экен. Анын ойгонушуна короздун ата-бабасынан калган адатын аткарып, моюнун созо таңдын атып келе жатканын билдирме кыйкырыгы да себеп болду шекилдүү. Ойгонушун го ойгонду, бирок кудум эле өңүндөгүдөй көргөн тиги түшүнө ишене түшкөн неме, жеп жаткан күрптүн этин издегендей нары жак, бери жагын астейдил карап, кайсактап, таппаганга таңдана күймөнө түштү. Азыр эле оозунда даамы тургансыган эт жок! А тегерегинде болсо андай эле ит кызыгар эч нерсе көрүнбөйт. Өзүнөн нарыда дайыма жугунду куюлчу капшырылган эски темир итаягы бош турат. Анан оң жагында мурун кажып салган, кээде дагы деле эрмекке кажып турчу улуубалтыр малдын бир-эки омуртка сөөгү жатат. Башка ташбалекет жок...

  Ал бир аздан кийин гана эсин жыйып, анысы түшү экенине араң ишенди. Ошондон соң кийинки күндөрү баягы түшү кез-кез эсине түшүп, шилекейин чуурутмасы кармамай адат боло баштады. Анан кантсин түшүндөгү эттин даамы кадимкидей эңсетип турса...

 

* * *

  Ит түш көргөн ошол күнү эртең менен азанда бул үйдүн ээсинин тиги айылдагы ата-энесинин үйүнүн короосунда  бир уул, бир кыз бир килейген күрптүн корозун кармаганы кууп жүрүштү. Узун буттуу бул чоң күрп оңой менен карматчудай эмес. Эми жетейин дегенде ылдамдыгын көбөйтө коюп, ал экөөнө жеткирбей баратты. Баары бир адамдан айла качып кутулмакпы, аягында жем чачып ( а «кызыл-кызыл кекиртек, кыйла жерге секиртетет...»  кайран гана кекиртек  а... ажалыңдын ушундан экенин аңдабай, написиңди тыюуга кудуретиң жетпей, өлүм тузагына өзүң түшүп бересиң го ушул кекиртегиңдин айынан!..), алдап аткананын ичине киригизишип, анан кармашып, эрдик жасагандай чоң атасына сүйүнчүлөгөндө анысы күн мурунтан курчутуп отурган бычагын алып чыгып, канаттарын бир буту менен, эки бутун бириктире экинчи буту менен басып, кыбылага туштап: «Биссмилла ирахман ирахим, жаны кудайы, балдарыма буюруп насип кылсын, алаху акбар!..» - деп күрптүн башын кармаган колу бош болбогондуктан, бычак кармаган колу менен бетине бата тартып, муздап салган. Аны ошол эле замат үйдөгү келин жүнүн жулуп, ичин жарып тазалап, чыпчыргасын коротпой баштыкка салып, бараткан бирөөдөн берип жиберишкен.

 

* * *

  Шүйшүңү бир аз агып сарыксын деп, туздап туруп, сарайдын шамалканалуу жерине жип тартып этти дарга илгенден эки күндөн кийин иттин ээлери шашылыш Ысык-Көлгө эс алганы жөнөп калышты. Шашылышканынын себеби, бара турган машина бир күн эрте кетмей болуп калып жатпайбы. Азыр жол кире баасы асмандап турган кез. Анан аны менен жетип алышпаса, мындай бекер унаа кайда дейсиң?!

  Аялы баарын эле жыйнагандай болгон. Келип-келип «өзүбүз менен эс алууга ала кетебиз» деген сарайдагы дарга асып койгон, кайыната, кайненси берип жиберген  күрптүн этин алуу жадынан көтөрүлүптүр, өзү айтмакчы, «эсине жара чыгып»...  Аны качан гана Чычкан капчыгайына жетип ашканага киргенде тамактарынын тизмесинин ичинде «күрптүн этинен шорпо» бар экенин окуп алып, анан гана тиги кала берген эт эсине түштү. Күйөөсүнө билдирбей бир күрсүнүнүп алды аялы. Дагы жакшы күйөөсү башкаларга окшоп, майда-чүйдөгө киришип, кыжыңдай бермей адаты жок жан. Болбосо...

 

* * *

  Сарайдын ээлери кеткен соң өздөрүн ээн-эркин сезе баштаган келемиштерге кудай эми чындап берди. Үйдүн мышыгын да берки айылга өлүп калбасын деген ой менен берип жиберишкен эле. Ал эми ити карматпай кача бергенинен шашып аткан немелер: « Э, ачкадан өлмөктөн доңуз коп... Ит жөнүндө буга ылайыктуу макалдар жок белем «эшекти отко айдасаң, шорого качат...» - дешип, алды жактагы коңшусуна табыштамыш болушуп (анчадан бери эле берки ылдый жактагы коңшусу менен  мамилелери анчейин эмес...),  ошол жерге таштап кете беришкен. Келемиштер болсо, итти көп деле тоготушпайт. ( Биздин айылдыктар муну «итти адам катары деле көрбөйт» дешип коет...)

  Мына ошентип, бир-эки күн өткөндөн кийин, бардык жак тыптынч коопсуз экендигине көздөрү жетип, ишеним пайда болгон соң,  жергиликтүү келемиштер жипте илинген этти кантип алуунун амалын ойлоп жатышып, кандайдыр бир адамдарга түшүнүксүз таризде макулдашып, жипти кыюуну туура табышты да, акыры аягында көп аракеттер менен эт илинген жипти үзүштү. Анын бир жагы эле үзүлгөндө бышкан мөмөлөрдөй күбүлүп, күрптүн кылдаттык менен жиликтелген эти жерге түшүп берди. Мына сага той! Бирок, келемиш калкы башка жан-жаныбарлардан айырмаланып, табылган насипти бир эле жеп алышпайт. Алар кышка камылга көрүшүп, запаска сакташат. Атургай талаадагы эгиндин башын (сарегин) ууртуна тиштеп келишип, куйруктары менен сабап, данын кызылдап, тим эле кылдаттык менен бирден тегиздеп тизип коюшканын көрүшкөн, ачарчылык кезинде келемиштин ийнин казышып итабардай буудай табышып,  жан сактап калышкан адамдар туурасында аңыз кептер бекер жерден чыкты дейсиңби.  Ал азыр деле жомок катары айтылып жүрбөйбү!   

  Алар асмандан түшө калгансыган бул этти да, ийининин оозуна батпаганы менен, ага жанаша жердеги топуракты казып, биринин үстүнө бирин коюп, жымсалдап, көмүп салышты.

  Барган сайын саратан өз өкүмүн жүргүзүп, көлөкөдө жаткан иттер тилин салаңдаткан мезгил башталды. Сыртта күндү ысыгы суу кайнатар абалга келген бул учурда баягы эттен жыт чыгып, ал Бозбудан соккон жел менен тымызын түштүк чыгыштагы ылдыйкы коңшунун канчыгынын иштейин ачып козутту бейм,  жыттын кайдан келе жатканын ички туюму менен боолгоп, жоортуулга чыгууга шайланды. Напсиси жортуулга чыкпаганга да коёр эмес. Анткени, келе жаткан жыт канчык үчүн ушунчалык жагымдуу эле. Ал жыттын кайдан келе жатканын бат эле билди. Билишин го билди, бирок, ага жетүү оңой эмес экени, өтө эле машакаттуу экени ого бетер аны шилекейин чууртту го, чиркин! Бул үмүтсүздүктүн себеби да бар...

  Ушу коңшунун канчыгы канчалык шыйпаңдап жакындашканга аракет кылганы менен берки барак жүндүн жини сүйбөйт. Ит ылыккан мезгилде мааледеги чоң-кичине дебей бардык дөбөттөр салпаңдап топ-топ болуп анын артынан ээрчишип, алдуусу алсызын талап, канчыктык кадыры артып жүргөндө деле, ал берки коңшусуна жан тарткансып, ушуга жандаганы менен, коңшу дөбөттүн да айбандык каалоосу күч алганына карабастан, баары бир байкамаксан болуп койчу. Алибетте, жаш кезинде бир-эки жолу болгон дечи. Андан соң негедир көңүлү чаппай калганы, иттин өзүнө гана белгилүү болбосо, бул сыр башкаларга намаалым. Негедир кээде кыйшалаңдап короого келе калган канчыкты жини жактырбаганын билдирип, «а-ар!» этип каарып сала берет. Алгач келгенде жөн гана кыр көрсөтүп атат го деп ойлогон окшойт, көп да сестенбей, кайра эркелегенсип, куйругун кыпчып, наз көрсөткөн немени катуу талап салгандан бери, жалтайлап калды канчык.

  Анан ошентип эле, жагымдуу жыт чыгарып жаткан эттен бир жебей (кол шилтеп деп коёлучу), кала берчү канчыкты кайдан көрдүң эле?! Ошол иттик өжөрлүгүнө салып, канчыктык амалкөйлүгүн иштетип, кандай гана болбосун, андай олжого жетүү максаты аны тынч жаткырбай калсын... Өчөшүп түнкү жел да, ушул жакка дайыма согуп, канчыкты тыпырчылатып жатты. Ошондон улам, сутканын кайсы гана бөлүгү болбосун, жыт чыккан сарайдын ичине киргенге мүмкүнчүлүк издөөсү бир мүнөт да аны таштаган жок. Бирок, ар кандай амалы да натыйжасыз чыгып, дөбөт аны сарайга жакын жолотор эмес. Ошентип дагы бир жолу башка жагынан келгенин байкап калган дөбөт бул сапар аны короодон жөн гана кууп чыкпастан, анын короосуна чейин артынан барып, дарбазасынан да кирип, баса калып талап саларында, анын бактысына кудай жалгап, канчыктын ээси сыртта экен, «ай-уй» деп айкырык салып, колуна кирген нерселерди ага карай ыргытып, иттин өзүн гана эмес, ээсин кошо боктоп тилдеп жатып тигини сактап калды. Болбосо, канчыктын тирүү калышы күмөн болчу.Ал коңшусу дөбөттүн ээлери менен оту күйүшпөгөн соң, анан  анын итин жактырып, канчыгын талаттырып коюп тим гана карап турмак беле.

  Мына ушул коңшунун жек көргөн кыйкырык богооз сөздөрүнө аралаш ташбараңынан кутулуп чыгып  келе жатканда, тиги жагымдуу жыт мунун да мурдуна «бур» дей түштү.  Баягы түшүндөгү жыт! Өзүнө арбаган, эсин эки кылып өзүнө чакырган жыт! Дайындаган коңшудан жарытылуу жугундуга жарыбай чала курсак болуп жүргөн бул, ал жыттын касиетин өзү кантип баяндап бере алмак эле. Иттигине салып эле тумшугун созо улуп гана түшүндүрбөсө... Ага ал жыттын тиги өз сарайынан чыгып жатканы ого бетер кызык болду. Бардык нерсе унут калды. Ачуусуна тийген канчык да, анын ээсинин кууганы да бир заматта эсинен чыкты. Бардык эси-дарты сарайдын ичиндеги эттин жытына бурулду. Көрсө, өзүнүн жаткан жери тоо тарапта болуп, бул жыт ылдый соккон жел менен тескери кетип, мурдуна илбей жүргөн турбайбы. Түз эле сарайдын эшигинин астынан сойлоп кирип, ичин шимшилей баштады. Акыры жыт чыккан жерди тапты. Бош топуракты буттары менен шилей ача баштады эле, бир аздан кийин эле ирети менен тактап коюлган эттин үстүңкүсү булт эте чыга түштү. Үзүнүп-жулунуп бир жилигин кайсап жиберди да, кайрадан тереңдете ача баштады. Эттин мол экенин көрдү. Пейили ток боло түштү. Дагы бир жилигинин сөөктөрүн качырата чайнап, майлуу этти ырахаттана сугунган соң, баарын тиги жерден казып алып топтоп алды. Анан өзү жатчу кайналы дарагынын түбүнө дароо келемиштердей чуңур жасап, этти оозуна бирден-экиден тиштеп ташып барып көөмп алды. Эми ал жерден башкалар талашып көрүшсүн!.. Бирок... бирок,   ай, ким билет? Ошол күрптүн жумшак эти кемпир-чалдын балдарынын да, келемиштердин да ооздоруна тийип тургансыган  жеринен буюрубай  бейнасип калышты го?!  Көрсө ниет башка, насип башка турбайбы! Насип буюруганга тиет тура.

   Ит баягы түшүнүн туш келгенин билдиби, же жокпу, бизге белгисиз бойдон калды...

 

21.02. 2014-жыл. 


Комментировать
0
13 окт, 13:27 Барс 387

"Бар-Булакка" мактоо ыр

Бул өмүр суусун ичтим ар булактын,

Чайындым, көлмөсүнө барып жаттым.

Кеселди келтирбестен кууп салган,

Суукту денеңдеги жууп салган,

Суусундай суу көрбөдүм «Бар-Булактын»!

 


Комментировать
0
5 авг, 16:06 Барс 387

Ай, эжеке

(пародия)

«Келе жатып автобустун ичинде,

 - Ай, эжеке, гүл берчи деп сурадым.

Анда эжекем гүл берүүнүн ордуна,

Кайра мени гүл ордуна кууратың...»

(Обондуу ыр)

 

Келе жатып маршурутка ичинде:

 - Ай, эжеке, пул берчи!.. – деп «сурадым».

Бул эжекем пул «берүүнүн» ордуна,

Билбептирмин «тарс» эттире урарын.

Кайырма:

Ай, ай, эжеке,

Вай-вай, эжеке!

Ой, ой, эжеке,

Кой-кой, эжеке!

 

Жабык экен сумкаңызда пулуңуз,

Жакпай калды иниңизге мунуңуз.

Билдирбестен эми алаарда акчаны,

«Былч» дегизе мурунума урдуңуз.

Кайырма:

 

Далай сомду бул сумкадан уурдатты,

Дагы бир жол көрсөтсөм дейм «урматты»!

Аласына абдан кыпчып алыптыр,

Алдырбастан ай эжекем кууратты...

Кайырма:

 

Макул бүгүн уурдалбасын пулуңуз,

Мага алдырбай бекем катып туруңуз.

Билем эртең колго тиет сумкаңыз...

Биз чыдамдуу мына ушундай уурубуз!

Кайырма:

 

Бул пародияны ырдоочуларга олуттуу сунуш, кеңеш, көрсөтмө:

1. «Ай, эжеке» аттуу ырдын обонунун бир да нотасы бузулбай ырдалат.

2. Ырдап жатканда ырчы өз өңүн кумсартат.

3. Ар бир куплеттин акыркы эки сабы жана кайырма 2 жолудан кайталанат.

4. Ырдын кайырмасынын 1-2-саптарын ырдап жатканда «ырчы» эжекесинин алаканы тийген жерлерин көрсөтүшү керек.

5. Ал эми кайырманын 3-4-саптарында башы-көзүн сөзсүз колу менен калкалап, жалтанып жаткан сыяктуу кыймыл менен ырдайт!!!

Катуу эскертүү: Жогорку айтылгандар кыйшаюусуз аткарылууга тийиш! 


Комментировать
0
29 апр, 16:17 Барс 387

Жазгы арноо

Булутту кимдир бирөө саап жатат -

Булбул көз жамгыр секин жаап жатат.

Жагымдуу жамгыр үнүн угуп алып,

Жалбырак алаканын чаап жатат...



Айлана бир ажайып гүлдөп турат...

Адамды тирүүлүккө үндөп турат.

Жаан токтоп, бир аздан соң булут көчүп,

Жарыктык жаркын алоо Күн да чыгат!!!



Көңүлдү жетелешкен сүрөп өргө,

Көз салам жазгы көркөм сүрөттөргө...

Жамгырдын, Күндүн, Гүлдүн таасиринен,

Жамырап Сүйүү толот жүрөктөргө!..

 

Элесин, көркүн көрүп даана жаздын,

Эргидим...  эс-учумдан тана жаздым!

Бул жазда ким махабат даамын татса,

Бул ырды бакыт каалап ага жаздым...

 

Алгач сен ашыгыңа  өптүрдүңбү?..

                                         а  өптүңбү?..

Анда мен ушул ырды сага жаздым!!!

27-март 2014-ж.


Комментировать
0
27 мар, 15:14 Барс 387

Акын ким?

Бардык жанга буюрубаган асыл баа,

Бай болсо да сезим менен акылга

«Жарыктыкта жалгыз жансын, күйсүн», - деп,

Жайдак тагдыр берет тура акынга...

 

Бул турмушуң кубулма да, жашынма,

Бүт байлыкты берип салган бакылга.

Алаксыбай аруу ырлар жазсын деп,

Арам оокат бербейт тура акынга.

 

Дүрт деп күйгөн дары сымал атылма,

Дүйнөсү бар  махабаттын атында.

Өмүр бою өрттүү ырлар жазсын деп,

Өксүк сүйүү берет тура акынга.

  

Ар бир ирмем алмашылгыс алтынга,

Мезгил деген мээ жетпеген закым да.

Улуу сөзүн Адамзатка айтсын деп,

Узун  өмүр берсе, аттиң, акынга!


Комментировать
2
31 янв, 22:20 Барс 387

Жаңы жылды күтүү ыры

 

Кел, Жаңы жыл, алыс жолду арытып,

Кел, Жаңы жыл, тозоң уруп, кар учуп...

Жаш бөбөктү да бир жашка чоңойтуп,

Карыяны да бир жашка карытып...

 

Шаркыраган дарыядай агып кел,

Шаңга толуп, Адамзатка жагып кел.

Баарыбыздын күткөнүбүз төп келсин,

Бак-таалайды ар бир жанга алып кел:

 

Ден соолук бер кеселдери оорлорго,

Дүйнө бергин маңдайлары шорлого.

Көкөлөсүн зоболосу бийиктеп,

Кадыр-барк бер карыптарга, корлорго.

 

Карапайым калк турмушун оңдоорго,

Нысап бергин эл башкарган чоңдорго.

Баарысына Ар-Намысты ала кел,

Бузулгандар түшсүн быйыл оң жолго.

 

Бороон болсун, бирок кайгы болбосун,

Суук болсун, бирок көңүл тоңбосун.

Жаманчылык жылас болуп элимден,

Жаратканым Кыргызымды колдосун!

 

Калк аралап каар учпастан, кар учуп...

Кел, Жаңы жыл, бакыт, кутка маарытып.

Мекенимди Жарык Күнгө жеткир да,

Мейли мени бир жашка сал карытып...

 

Ата Журттун Алтын Доору башталса,

Анда мени мейли койсоң карытып!..


Комментировать
0
22 дек 13, 13:46 Барс 387

Бир сулуу бар...

 

Көзүндө сурмасы бар,

Тилинде курмасы бар.

Бийлеген соору чайпап,

Бир сулуу ургаачы бар.

 

 Каректе алмазы бар,

Эринде халвасы бар...

...Аңкаям эстен танып,

Адамдай талмасы бар.

 

Ал - жалын. Бийлеп жатат...

Күү аны «үйлөп» жатат...

Өзүмө суроо берип,

Сезимим сүйлөп жатат:

 

«Хиджабын чечер бекен?

Жеринен  кечер бекен?

Көнүшүп ата-энеси:

«Макулбуз...» - дешер бекен?

 

Кош этек киер бекен?

Көлкүлдөп иер бекен?

Кызыгы... ушул сулуу,

Кыргызга тиер бекен»?..

 

...Ай сымал иймейгени,

Ал сулуу бийлей берди...

А мени көп суроолор,

Аргасыз ийлей берди...

                       ийлей берди...

20.09.2013.


Комментировать
0
20 сен 13, 09:27 Барс 387

Эрди-катын жөнүндө ыр

(Азил ыр)

Кадими* Бозбу деген тоого жакын,

Жашашты аман–эсен эрди-катын.

Айтылбайт бул баянда аял ысмы,

Айталбайм ошондой-ак эрдин атын...

 

Күйөөсү күлтүйгөн жан семиз эле,

Күпүлдөп ак көңүлдүү  деңиз эле.

Теңирим берип койгон бардык жактан,

Тегереги төп келген тегиз эле.

 

Аялы абдан эле арык болчу,

Андан да ысык-көлдүк балык болчу.

Үлпүлдөп жүрсө дагы желге ыргалып,

Үй-бүлөгө шам өңдүү  жарык болчу.

 

Бала-чака термелип бешигинде,

Багы өстү мөмөлөп эшигинде.

Көп жыл бою иштешип мектептерде,

Көгөрүштү  мугалимдик кесибинде.

 

Кем болбостон жашашты эч нерседен,

Кудайым беш уул-кыз перзент берген.

Суктанышчу алардын турмушуна,

Сугун артып ошерде көргөн, билген.

 

 Жок болуучу оокаттан жетпегени,

Жок болуучу турмуштун кемтемеси.

Ошентсе да билинбей сызып турган,

Бар болуучу экөөнүн эңсегени:

 

Аял эңсейт азыраак семиргенди,

Эркек эңсейт курсакты жемиргенди...

Канчалык тилек кылып жүрүшсө да,

Капырай, тилегени берилбеди!

 

Карасаң тилектер да түркүн келет:

Кайсы бирин көзүңө  сүрткүң келет,

Кайсы бирин укканда кыжырлансаң,

Кай бирине туруп, туруп күлкүң келет.

 

Шонтип жүрүп аялы азып калды,

Эри болсо андан көп казы алды.

Анткен менен тамашалуу ушул ырды,

Күйөөсү  күлүп туруп жазып салды…

_________________________________

*Кадими-байыркы, эзелки.

21.2003-жыл.


Комментировать
2
28 июл 13, 13:14 Барс 387

Өзгөчө оору

Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген дарыгери

 Ибадат Сулаймановага арнаймын.

  Облустук оорукананын бир бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген врач келин айтып жатпайбы:

 - Ой, көп эле семирип кетпей өзүңөрдү сактагыла! Жакында эле бир кызык окуяга күбө болуп, таң калганымды айтпа! Айылдык таанышым ( эми анын аты-жөнүн төмөнкү себептен улам айта албайм ай...) дарыланганы шаарга келип, менден жардам сурап, ооруларынын толук дестесин айтып, жалдырап турду. Аялы экөө келиптир. Буларды көрбөгөнүмө анча болуп калган. Алар айылда, биз шаарда болгондуктан, абдан эле сейрек көрүшчүбүз. Мурун денеси мынчалык толук деле эмес неме болчу, кийинчерээк багылган букадан бетер тим эле семирип  кетиптир.  Анын бардык кеселдери ошол ашыкча салмактан экендиги, адис эмес көзгө деле дайын болуп турат. Ошондуктан, оболу режимди сактап, аны  денесиндеги ашыкча жүктөн арылтуу зарыл эле. Андыктан аны ооруканага жаткырып, диетага отургузуп, көзөмөлдөө милдетин өзүмө ала турган болдум. Ушинтип макулдаштык. Ошентип, ал ооруканага жатканы жатып, менден өтүнүп жатпайбы, «он эки жашар уулум мени менен кошо  жатсын» деп.

- Ай, анын эмне кереги бар?  Же ал да оорулуубу? – десем,

- Жо-ок, ал- кудайга шүгүр, сопсоо. Менин кем-каржыма каралашып турат, - дейт.

- Кандай кем-каржың болмок эле? Оорукандан тамакты ичсең. Дарыларды медсестралар берсе, жатар жайың дайын. Дагы эмне керек?

 - Андан башка да... кереги тийип калат...

 - Сен өтө оор оору эмессиң, анын үстүнө, кудайга шүгүр, өз аягың менен басып жүрөсүң. Андыктан, биздеги ички тартип боюнча сага окшогон оорулардын жанына дагы бирөөнүн карап кошо жатышына уруксат берилбейт.

 - Анда мен... кыйналып каламын да... – деп жалдырай карады. Анын айтканына макул болгонсуп аялы да баш ийкеп коёт. Мен бир нерсе түшүнсөм буйрубасын.  Кайра аларды суроолуу карап туруп калдым. Акыры оорулуунун айласы түгөндү окшойт, аялына карап, «сен айт!» дегендей  ишара кылды да:

 - Мен азыр... – деп эле эшикке чыга жөнөдү.

 - Буга эмне болду? – дедим мен аялына таң кала карап.

 - Уялып атпайбы! –деди аялы оңтойсуз жылмайып.

 - Эмнеден уялат? Баарыбыз бир айылдан болсок, жашыбыздан айырмачылык болор болобос эле. Айта бербейби оюндагысын,- дедим аялына.

 - Аны өзү түк айта албайт. Ошондуктан, мени айтсын деп чыгып кетти.

 - Анда сен айт. Кандай сыр бар?

 - Аны айтыш мага деле ыңгайсыз. Арга жок айтууга туура келет.

Өзүңө дайын, бул жаш кезинде арык эле эмес беле. А тургай айыл арасында, райондо спорттун ар кандай түрүнө катышып, мыкты спортсмендердин катарында аты аталып жүргөнүн жакшы билесиң да. Бирок да тынбай  чылым тартчу.  Ошондон го бара-бара жөтөлө баштады. Анысы уламдан-улам көбөйгөндөн көбөйүп баратты. Себеби, таң ата турары менен сигерети оозунан түшпөй калган. Отуруп алып чылымын үйдө тартканда, анын түтүнүнүн  жытына мен да, балдарым да чыдабай турган болуп калдык. Ошентип, көптөп жаалап жатып, сигаретин койдурудук. Өзү да аны таштаганына сүйүнүп, биз да курсант болдук. Анан эле толо баштады. Болжол менен алганда аш-паш деп үч ай өтүп өтпөй, мурунку кийимдери чак келбей калса... Эртең менен жүгүрүп да көрдү. Бирок, бир жагынан жумуш, экинчиден,  айылда эртең менен жөндөн-жөн эле чуркап жүгүргөнүңдү көрүшсө,  «мунун  башына бир аз болсо да доо кеткен, же бир нерсенин эпкини тийген» деп да ойлоп алышып, кеп-сөз таркатып жиберишет эмеспи! Ошондон улам, анысы да сейректей баштады. Өзү толгондон толуп баратты. «Ой, толо баштаганда, адам аз-аздап  жеңил кыймылдоо керек дешет го!» дегендерге, «Ай, атасынын оозун урайын, салмакка кошуп жалкоолукту да берип салат тура!» деп күлүп кутулуп жүрдү. Анысын мен эрен-төрөн деле алган жокмун. Мурдагыдай жөтөлбөй, үй ичи тамекинин сасык жыты жыттанбай калганына кубанып жүргөм. Ал кубанычым көпкө узабады. Бир күнү эле (ошол тамекисин таштагандын үчүнчүбү, же төртүнчү жылы бекен?) эшиктен бир кызыктай болуп кирди. Анын өңүн көрүп, чочуп кеттим да:

 - Ой эмне болду? Тынчылыкпы  деги?.. –деп сурап атпаймынбы.

 - Тынчылык эмес... - деди ал оор үшкүрүп – ажатканага бардым эле колум тиягыма жетпей, канча аракет кылсам да, аарчый албай келе бердим. Жыттанып атабы?..

 -Койчу, ой, тамашаңы! Анда эле «жыргаган» турбайсыңбы? –деп, анын айтканына ишенбей жатпаймынбы.

 -Жо-ок, чын, кудай урсун! Кайдагы жыргал?.. Куурал!..

 -Кантет, андай жаман сөздү оозуң албачы! – дедим кайра өзүм.

 - Анан сен ишенбей жатпайсыңбы!  «Ылайым колуң көчүгүңө жетпей калсын!» деген каргышты угуп, күлүп эле койчу элем. Көрсө, мындан өткөн каргыш жок сыягы. Мына өз башыма келгени анын азап экенин түшүнүп атам...- деди шуу үшкүрүп.

 Ошентип, ошондон баштап, ал ажатканага барса, бүтөрүн күтүп туруп, мен артынан кирип, аарчып бермей болуп калдым. Ооба, сага күлкү... Мен деле башка кишинин ушундай экенин уксам, жерге жата калып күлмөкмүн. Бирок, азыр биздин күлө турган алыбыз жок. Көрүп турасың, анысынан да, башталган жүрөк оорусунун үстүнө башка оорулар  улам кошулуп жатып... мына ушул абалга жетти.

 - Капа болбо, алтыным,  кечирип кой!  Мындайды биринчи укканымдан, токтоно албай калдым...- дедим, күлкүдөн чыккан көз жашымды бет аарчым менен сүртүп жатып,  актанып. Тигинин кишинин зээни кейүүчүдөй болгон кейпин  көрүп, күлкүм бир заматта кайдадыр тарап кетти.

 - Анда мындай көйгөйүңөр бар экен, өзүң кошо жатышың керек турбайбы! –дедим мен ага олуттуу карап.

 - Ой, кайдан... Үйдү кимге таштайм, бала-чака, мал-кел деген бар. Мага мында калганга таптакыр мүмкүнчүлүк жок да...- деп мүңкүрөп отуруп калды. Кишинин боору ооруйт.

Олдо, ашыкча салмагың түшкүр а! Адамга семиздик деги эле оокат эмес турбайбы!

 -Тиги уулуңарды ушул үчүн кошо жатсын деп атасыңарбы?

 -Ооба. Ал - эң кенжебиз. Мен жокто ал «милдетти» ошол аткарып, көнүп калган... - деп араң жылмайып сүйлөдү аялы.

Баарын уккан соң, аргасыздан  уулунун аны менен кошо жатканына  макул болууга туура келди... Макул болбой болобу, катыгүн, ыя?!!


Комментировать
1
17 май 13, 20:08 Барс 387

Кобаяси Исса (Жапония)

(15.06.1763 - 5.01.1828)

  Кобаяси Исса  Синано провинциясынын Ками-Миноти  уэздиндеги тоолуу Касивабара кыштагында  дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Энеден эрте ажырап, өгөй эненин запкысын абдан тарткан. Ошондон улам он төрт жашында эле өз алдынча жан багууга үйүнөн чыгып кетет. Ал Эдо (Токио) шаарына келип, далай муктаждыкты тартып, качан гана картая түшкөндө ата мурасынын ага тиешелүү үлүшү колго тийип, жашоосу жакшырган. Эдодо Басёнун жолун жолдоочулардан сабак алып, хоккунун сырларын үйрөнөт.  Анын артында жыйырма  миңден ашуун хоккулары, күндөлүгү жана тамашалуу ырлары калган.

***

Кара, ырчы торгой!

Кач жолдон, кач жолдон,

Ат келатат жорголой!..

 ***

Ээриди кышкы кар!

Кубанган жылдыздардын 

Жүзүндө да ажар…

 ***

Эртең  кыйылчу дарак…

Чымчыктар ага

бейкапар уя салат…

 ***

Кыргоол  кыйкырды,

Ошол өзү ачкансып,

алгачкы жылдызды...

 ***

Бөтөн жок арабызда!

Тууганбыз баарыбыз тең,

Гүлдүү гилас алдында.

 ***

Ырас, мурунку жашоомдо,

Карындашым болгонуң анык,

Муңдуу күкүк...

 ***

Аз-аздап жыла бер деймин,

Фудзи өрү менен, үлүл,

бийик чокуга чейин.

 ***

Ой, урбагыла чымынды!

Колдору жалтырап турат...

Буттары калтырап турат...

 ***

Бугу үстүндөгү көпөлөктү

ыңгырана силкти.

Кайра уйкуга кирди.

 ***

Эс алып жатып түшкү аптапта,

Жүрөгүмдөн тазим этем

талаадагы адамдарга.

 ***

О, кандай уят мага!

Шалы тиккендердин ырын угуу

Көлөкөдө жатып алып гана...

 ***

Өскүлөң  отоо чөптөр.

Арасында  туулушту

өтө кооз көпөлөктөр!

 Бакалар ортосундагы салгылашууну  байкап турам

 Эй, бош келбе,

Арык бака!

Исса сен жакта.

 ***

Билбейм  мындагы  адамдар кандай?

Бирок, талаадагы каракчылар

Кыйшык турат бири калбай!         

 ***

Денем көлөкөгө сулады.

Күрүчүмдү мен үчүн актайт,

Тоонун булагы.

 ***

Чөптөгү аары,

Келеркиде мага окшошуп

Туулуп алба дагы...


Комментировать
1
7 май 13, 19:37 Барс 387
<< < назад вперед > >>
RSS друзей

Сын-пикирлер күзгүсү


Адабий көркөм чыгармаларды издөө